من اینجا ریشه در خاکم!

آثارش بوی خاک می‌داد و رنگ دیوارهای کاهگلی را داشت. نقاشی که با وام گرفتن از معماری کهن ایرانی در دل کویرهای بی‌پایان، آرمان‌شهری را به تصویر می‌کشید که هم رنگ و بویی آشنا داشت و هم در دنیای واقعی مصداق مشخصی نداشت.

به گزارش ایسنا، در تاریخ هنر معاصر ایران، نام پرویز کلانتری با خاک ایران گره خورده است. هنرمندی که در میانه دهه ۴۰ شمسی،  زمانی که بسیاری از هم‌نسلانش به دنبال مدرنیسم و ترکیب آن با اِلمان‌های سنتی بودند، تصمیم گرفت به اطرافش نگاه کند؛ به ایران، به خانه‌ها و خاک؛ به چیزهایی که حامل حافظه جمعی یک سرزمین بودند.

کلانتری سال ۱۳۱۰ در زنجان متولد شد. شاید تجربه زیستن در فضایی غیرشهری، بعدها به یکی از پایه‌های نگاه هنری او تبدیل شد. تحصیل در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران نیز مسیر هنری او را مشخص‌تر کرد.  در حالی که بخشی از هنر مدرن ایران در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی به سمت انتزاع، نمادگرایی و تجربه‌های فرمی می‌رفت، کلانتری به واقعیتی ملموس‌تر وفادار ماند. او نه مخالف مدرنیسم بود و نه مرید سنت؛ بلکه می‌کوشید سنت را به زبان امروز ترجمه کند، بی‌آنکه آن را اسطوره‌ای کند.

شناخته‌شده‌ترین دوره کاری کلانتری، مجموعه نقاشی‌هایی است که با عنوان غیررسمی خانه‌های گِلی شناخته می‌شوند. در این آثار که برای خلقشان از کاهگل استفاده شده است، خبری از انسان نیست. این حذف آگاهانه انسان، یکی از مهم‌ترین انتخاب‌های زیبایی‌شناسانه کلانتری است. او به‌جای چهره، نشانه را انتخاب می‌کند و به‌جای روایت مستقیم، سکوت. نتیجه، تصاویری است که بیش از آنکه دیده شوند، حس می‌شوند. این آثار نه نوستالژیک‌اند و نه مستند؛ بلکه نوعی واقع‌گرایی شاعرانه را شکل می‌دهند.

برخی معتقدند که آثار کلانتری، صرفا بازنمایی نوستالژیک از بناها و معماری کویری ایران است، اما به باور منتقدان هنری، این مجموعه آثار او ورای نشانه‌های عینی و دارای لایه‌های عمیقی از یک جهان متعالی یا همان آرمان‌شهر است.

علیرضا سمیع‌آذر در کتاب «زایش مدرنیسم ایرانی» در همین زمینه نوشته است که «او همواره در پی خلق سرزمینی است که در آرامش و تعادل با آدمی همراه و هم‌آوا شود. سرزمینی که یک سر در خاطره و گذشته از دست‌رفته دارد و یک سر نیز در آرمان‌شهر رویاهای هنرمند.»

دنیای هنری کلانتری البته به این گروه از مجموعه آثار ختم نمی‌شود. بخش زیادی از تصاویر حک‌شده در ذهن و یاد کودکان دهه‌های ۶۰ و ۷۰ نیز یادگار نگاه شاعرانه او بوده است؛ تصاویری مثل «روباه و زاغ»، «حسنک کجایی؟»، «کوکب خانم» و «دهقان فداکار» و ... .

پرویز کلانتری در سال ۱۳۹۵ درگذشت، اما آثارش همچنان برای مردم سرزمینش رنگ و بوی خاک دارند، دنیای پرشور کودکی را روایت می‌کنند و از زندگی خبر می‌دهند. 

انتهای پیام 

برچسب ها : تاریخ هنر معاصر ایران پرویز کلانتری زنجان ایران